Panie Premierze! Z dniem 1 stycznia 2001 r. przestał obowiązywać art. 21 ust. 1
Panie Premierze! Z dniem 1 stycznia 2001 r. przestał obowiązywać art. 21 ust. 1 pkt 69 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stanowił on o zwolnieniu od podatku wartości posiłków spożywanych w stołówce zakładowej prowadzonej przez pracodawcę lub inną wyspecjalizowaną jednostkę organizacyjną na zlecenie pracodawcy, z wyjątkiem ekwiwalentu za te posiłki. Jako uczestnik procesu legislacyjnego mogę oświadczyć, że uchylenie tego przepisu nie miało na celu ograniczenia praw pracowników, ale jedynie racjonalizację prawa. Zakres zwolnienia przedmiotowego zawartego w art. 21 ust. 1 pkt 69 był zawarty w zakresie hipotezy pkt. 12 tegoż przepisu. Zgodnie z jego treścią zwalnia się od podatku wartość napojów bezalkoholowych oraz posiłków wydawanych pracownikom do spożycia wyłącznie w czasie wykonywania pracy, bez prawa do ekiwalentu z tego tytułu.
Porównanie powyższych przepisów wskazuje, że każdy przypadek objęty zwolnieniem z pkt. 69 mieścił się również w zakresie zwolnienia zawartego w pkt. 12. Dotyczy to zakresu podmiotowego i przedmiotowego zwolnienia.
Zakres podmiotowy zachowanego przepisu obejmuje pracowników. Taką samą tezę można przedstawić odnośnie do przepisu uchylonego (w przeciwnym razie na określenie podmiotu wydającego świadczenie nie użyto by słowa ˝pracodawca˝).
Również zakres przedmiotowy zwolnienia nie uległ zmianie. Nadal obejmuje ono posiłki niepodlegające wymianie na ekwiwalenty pieniężne. Zachowany przepis jest nawet korzystniejszy dla podatników. Norma uchylona miała zastosowanie tylko w stołówkach (co dyskryminowało małych pracodawców nieposiadających takich lokali zakładowych). Przepis obowiązujący ma zastosowanie w każdym przypadku, gdy pracownik otrzymuje posiłek. Forma wydania posiłku zależy od woli stron i może polegać na: wydaniu posiłku w naturze, opłaceniu usługi cateringowej (dowóz posiłku), wykupienie abonamentu w placówce gastronomicznej, wydaniu kuponów podlegających wymianie wyłącznie na posiłki wyłącznie w punktach gastronomicznych i handlowych i in.
Pozostawienie przez ustawodawcę w systemie prawnym przepisu zapewniającego wybór formy wydania posiłku miało na celu niewątpliwie ochronę interesu nie tylko pracownika (podatnika), ale również pracodawcy. Podmiot ten jako płatnik podatku dochodowego od osób fizycznych spotkałby się bezpośrednio z niezadowoleniem pracowników płacących zaliczki na podatek dochodowy od wartości otrzymanych posiłków. Jednocześnie konieczność utrzymania lub opłacenia stołówki często wykraczałaby poza jego możliwości gospodarcze. Stąd też zdecydowaliśmy o utrzymaniu w mocy art. 21 ust. 1 pkt 12 ustawy pozwalającego na jednoczesną ochronę interesów pracownika i pracodawcy.
Z otrzymywanych przeze mnie sygnałów wynika jednak, iż w praktyce nie zostały zrealizowane cele stawiane sobie przez Wysoką Izbę. Skreślenie pkt. 69 w sposób całkowicie nieuzasadniony racjami prawnymi i gospodarczymi bywa uznawane za zlikwidowanie zwolnienia posiłków opłacanych przez pracodawcę. Takie sygnały płyną z niektórych mediów oraz - co gorsza - nieoficjalnych wypowiedzi pracowników aparatu skarbowego. Stawiają one płatników przed nierozwiązywalnym dylematem prawnym. Brak pobrania zaliczki od wartości posiłków powoduje powstanie zaległości podatkowej a w konsekwencji tego odpowiedzialność podatkową i karnoskarbową płatnika. Pobranie zaliczki powoduje nie tylko powstanie sporu z pracownikami, ale również, w razie uznania, że zwolnienie powinno być zastosowane - zawyżenie podstawy obliczania wynagrodzenia płatnika i jego utrata.
Ponadto uznanie, że wartość posiłków wydawanych pracownikom w różnego rodzaju formach organizacyjnych podlega podatkowi dochodowemu, oznaczałoby powstanie kolejnej rozbieżności pomiędzy przepisami prawa podatkowego i ubezpieczeń społecznych (w tym przypadku wyłączenie z podstawy naliczania składek na ubezpieczenie społeczne jest bezsporne). Taka rozbieżność utrudniałaby dokonywanie rozliczeń publicznoprawnych przez pracodawców-płatników.
Nie ulega wątpliwości, że powyższe dylematy prawne pracodawców muszę być rozstrzygnięte. Powstaje więc pytanie: Czy również zdaniem rządu od dnia 1 stycznia 2002 r. ze zwolnienia podatkowego nadal korzystają wszelkie formy dostarczania posiłków przez pracodawcę (pod warunkiem że nie podlegają wymianie na pieniądze), niezależnie od formy wydania świadczenia (w naturze, poprzez zakup usługi cateringowej, bonów wymienianych na posiłki, abonamentu w punktach gastronomicznych itp.)?
Niniejszą interpelacją pragnę zwrócić uwagę pana premiera na jeden z problemów nurtujących obecnie pracodawców. Wyrażam nadzieję, że spowoduje ona wydanie stanowiska rządowego, które w sposób jednoznaczny rozstrzygnie zakres zwolnienia wynikającego z art. 21 ust. 1 pkt 69 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W mojej ocenie argumenty prawne i gospodarcze przemawiają za stwierdzeniem, że przepis ten w istocie pozostawia pracodawcom wybór formy zapewnienia pracownikom posiłków.
Z poważaniem
Poseł Mieczysław Jedoń
Warszawa, dnia 4 kwietnia 2002 r.