Szanowny Panie Ministrze! Ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego
Szanowny Panie Ministrze! Ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego umożliwiła związkom zawodowym odzyskanie mienia na podstawie orzeczeń Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, przed którą toczą się postępowania o zwrot majątku. Owa komisja została powołana przy Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. W większości przypadków orzeczenia komisji dotyczą majątku utraconego przez NSZZ ˝Solidarność˝. Komisja szacuje, że łączna wartość zobowiązań państwa wobec tego związku wynosi 225-250 mln zł. Niestety, legalność dokonywanych przez skarb państwa kompensat za utracone mienie NSZZ ˝Solidarność˝ budzi poważne zastrzeżenia. Okazuje się, że w niektórych przypadkach doszło do naruszenia przepisów prawa, co naraziło skarb państwa na wymierne straty. W sytuacji, kiedy mamy do czynienia z fatalnym stanem finansów publicznych i lawinowo narastającym deficytem budżetowym, tego rodzaju wydarzenia są bardzo niepokojące.
Opisywane przeze mnie zjawisko można przedstawić na przykładzie zwrotu majątku przez skarb państwa Zarządowi Regionalnemu NSZZ ˝Solidarność˝ w Toruniu. Z informacji przekazanych mi przez panią Elżbietę Sobótkę, podsekretarza stanu w MPiPS, wynika, że orzeczeniem Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 17 grudnia 1997 r. (sygn. akt: KR-051/047/91) występujący w imieniu skarbu państwa ówczesny wojewoda toruński zobowiązany został do zapłaty Zarządowi Regionu NSZZ ˝Solidarność˝ w Toruniu - z tytułu zwrotu majątku utraconego przez związek w wyniku wprowadzenia stanu wojennego - kwoty 623 481,96 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia. Z kwoty tej 100 000 zł oraz odsetki w wysokości 8246,60 zł naliczone do dnia zapłaty wojewoda wypłacił gotówką w dniu 11 marca 1998 r. Pozostała część zobowiązania w kwocie 523 481,96 zł podlegała skompensowaniu w jednej z form wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Do skompensowania tego zobowiązania skarbu państwa przeznaczono nieruchomość zabudowaną położoną w Toruniu przy ul. Piekary 35, 37 i 39 (tzw. Łuk Cezara), która - jak wynika z wyjaśnień pani minister Sobótki - została konkretnie wskazana przez ZR NSZZ ˝Solidarność˝. Wartość nieruchomości została ustalona na dzień 23 grudnia 1998 r. na kwotę 1 309 000 zł. Nieruchomość została użyczona ZR NSZZ ˝Solidarność˝ na podstawie zgody udzielonej przez ministra spraw wewnętrznych i administracji w dniu 31 grudnia 1998 r. W dniu 19 kwietnia 1999 r. minister spraw wewnętrznych i administracji podjął decyzję o wygaszeniu trwałego zarządu nieruchomością Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Podstawę do przeniesienia własności nieruchomości stanowił tytuł szczególny ˝kompensata˝ w formie przeniesienia praw do składnika majątkowego stanowiącego własność skarbu państwa, sformułowana w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. ZR NSZZ ˝Solidarność˝ w Toruniu w dniu 5 lutego 1999 r. zgłosił - na podstawie art. 34 wymienionej ustawy - wybór formy kompensaty, wskazując jednocześnie wbrew postanowieniom tego przepisu konkretną nieruchomość, która miałaby ˝kompensować˝ przysługującą należność. Ustawa z 25 października 1990 r. w art. 36 ust. 1 wskazuje, że ofertę przeniesienia praw do określonych składników majątkowych mienia skarbu państwa, wycenionych zgodnie z zasadami określonymi w odrębnych przepisach, winien przedstawić wojewoda, przy tym treść ust. 2 tego przepisu wskazuje, że: ˝Oferta może dotyczyć tylko składników majątkowych o wartości nieprzewyższającej łącznej wartości zgłoszonego przez uprawnionego zobowiązania oraz należnych odsetek ustawowych naliczonych do przewidywanego dnia przeniesienia na uprawnionego praw do składników majątkowych˝.
Opisany wyżej przebieg zdarzeń, jak również fakt, że należność ZR NSZZ ˝Solidarność˝ w Toruniu (523 481,96 zł + 285 491,28 zł odsetek) była niższa niż wartość przekazanego składnika majątkowego (1 309 000 zł) uzasadnia wniosek, że niedopuszczalne było uczynienie jej przedmiotem oferty wojewody w sprawie kompensaty. Także za niedopuszczalne należy uznać przyjęcie oferty związku zawodowego w tej sytuacji.
Zwrócić należy uwagę także na to, że, po pierwsze, wartość należności związku zawodowego została podwyższona poprzez nieuzasadnioną żadnymi okolicznościami zwłokę w zaspokojeniu roszczenia (odsetki stanowią 35,29% należności, co nasuwa podejrzenie ich ˝hodowli˝), a po drugie, wartość nieruchomości została zaniżona poprzez:
a) oparcie kompensaty na wycenie dokonanej prawie rok przed transakcją,
b) bezpodstawne zastosowanie do ustalania wartości nieruchomości ˝bonifikaty ustawowej˝ o 38,2%.
W rezultacie wartość nieruchomości obniżono do 808 962 zł. Należy zauważyć, że obniżenie ceny nieruchomości zabytkowej, przewidziane w art. 68 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczy tylko nieruchomości sprzedawanych w trybie tej ustawy. Za niedopuszczalne natomiast należy uznać zastosowane w drodze analogii tej formy bonifikaty do tytułu szczególnego - przeniesienia praw do składnika majątkowego stanowiącego własność skarbu państwa jako ˝kompensaty˝ należności związku zawodowego, wynikającego z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.
Szczególny wymiar posiada jednoczesne bezpłatne używanie nieruchomości przez związek zawodowy oraz pobieranie za ten sam okres odsetek za należność pieniężną. Jest to podwójne pobieranie wynagrodzenia: raz w formie świadczenia w naturze i korzystanie z pożytków z nieruchomości (czynsze najmu od najemców), po raz drugi w formie wynagrodzenia za opóźnienie w zapłacie. Organ, który dopuścił do takiej sytuacji, wykazał się rażącym brakiem dbałości o mienie skarbu państwa.
Ponadto należy zauważyć, że brak jest przekonywającego wyjaśnienia, dlaczego właśnie tak wartościowe nieruchomości przy ul. Piekary 35, 37 i 39 zostały przekazane ZR NSZZ ˝Solidarność˝ w Toruniu, które - zgodnie z art. 36 ust.2 ustawy z 25 października 1990 r. - nie mogły być w ogóle przedmiotem oferty wojewody kujawsko-pomorskiego. W żadnym wypadku nie uzasadnia tego brak innych nieruchomości w dyspozycji wojewody. Skoro bowiem taki stan rzeczywiście występował, to ustawa przewiduje kompensatę w formie obligacji.
Powyższe fakty wyraźnie wskazują, że przy kompensacie majątku utraconego przez NSZZ ˝Solidarność˝ w Toruniu doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa. W konsekwencji skarb państwa poniósł wymierne straty. Charakter powyższej sprawy wskazuje na to, że podobny przebieg mógł mieć zwrot majątku utraconego przez NSZZ ˝Solidarność˝ w całym kraju. Trudno także odrzucić tezę, że powzięte z naruszeniem prawa decyzje miały związek z udziałem NSZZ ˝Solidarność˝ w koalicji rządowej.
Panie Ministrze! Jakie działania zamierza podjąć pan minister w powyższej sprawie?
Czy wobec osób odpowiedzialnych za naruszenie prawa w tej sprawie zostaną wyciągnięte konsekwencje i czy rozważa się możliwość wystąpienia o zrekompensowanie poniesionych przez skarb państwa strat?
Czy zwrot mienia utraconego przez NSZZ ˝Solidarność˝ w wyniku wprowadzenia stanu wojennego w innych przypadkach również odbywał się z naruszeniem prawa?
Z poważaniem
Poseł Bogdan Lewandowski
Toruń, dnia 2 lipca 2001 r.